EXPEDITIE
AARDE
Welkom reizigers! Vandaag maken we een spannende tocht. We gaan van de verschroeiende hitte in de kern tot de ijskoude gletsjers hoog in de bergen.
1. De Aarde is een Toverbal
Onze aarde lijkt misschien een saaie blok steen, maar dat is ze niet. Je kunt de aarde het beste vergelijken met een gigantische toverbal of een appel. De aarde bestaat namelijk uit verschillende lagen. Wij wonen op de buitenste laag: de aardkorst.
De aardkorst is eigenlijk heel dun, net als de schil van een appel. Deze laag is ongeveer 40 kilometer dik en bestaat hard steen. Misschien denk je: "40 kilometer is best dik!" Maar als je naar het midden van de aarde wilt graven, is dat niks. Er is wel een probleem als je gaat graven: de hitte! Elke kilometer die je dieper gaat, wordt het 20 graden warmer.
Onder de korst zit de mantel. Dit is een ongelooflijk dikke laag van wel 3000 kilometer. De mantel bestaat uit heet gesteente. Door de extreme hitte kan dit steen smelten en stroperig worden. Dit vloeibare steen noemen we magma.
Helemaal in het binnenste zit de kern. Deze bestaat uit metalen zoals ijzer en nikkel. De buitenkant van de kern is vloeibaar, maar het binnenste is een vaste bal van gloeiend heet ijzer. De druk is hier 3,5 miljoen keer hoger dan aan de oppervlakte.
Zie de reis voor je
In deze video duiken we dwars door de korst naar de gloeiende kern.
2. De Grote Wereldpuzzel
Kijk eens goed naar de wereldkaart. Wist je dat Zuid-Amerika en Afrika precies in elkaar passen als puzzelstukjes? Dat is geen toeval. Heel lang geleden, ongeveer 250 miljoen jaar terug, zaten alle landen aan elkaar vast.
Dit supercontinent heette Pangea. Er was toen ook maar één enorme oceaan omheen. Maar de aarde staat nooit stil. De aardkorst is gebroken in grote stukken die we aardplaten (of tektonische platen) noemen.
Deze platen drijven op de stroperige mantel. Ze bewegen heel langzaam: maar een paar centimeter per jaar.
3. Van Hoge Bergen naar Diepe Bossen
Wat gebeurt er als die aardplaten botsen? Dan wordt de grond omhoog geduwd! Zo zijn de Rocky Mountains en de Andes ontstaan. Deze gebergten liggen op de grens van platen, als onderdeel van de 'Ring van Vuur'.
In het Andesgebergte begint ook iets bijzonders: de bron van de Amazone.
De Amazone is een enorme rivier die door het grootste oerwoud ter wereld stroomt. Hier leven heel veel dieren en zelfs mensen (indianen) die nog nooit contact hebben gehad met de buitenwereld. Zo zie je maar: een botsing van platen zorgt voor bergen, en die bergen zorgen weer voor rivieren!
Links de besneeuwde toppen van de Andes, rechts het groene Amazonewoud.
4. Als de Aarde Boos Wordt
Omdat die aardplaten bewegen, gaat het aan de randen vaak mis. Soms botsen ze, soms schuren ze langs elkaar.
- Botsende platen (Convergentie): Als twee platen botsen, duikt de ene vaak onder de andere. Die plaat smelt in de diepte en wordt magma. Dit magma wil omhoog en BOEM: een vulkaanuitbarsting! Als ze niet smelten maar kreukelen, ontstaan er bergen zoals de Alpen en de Himalaya.
- Uit elkaar (Divergentie): Soms drijven platen weg van elkaar. Er ontstaat een gat. Magma komt omhoog om het gat te vullen. Dit gebeurt vaak op de bodem van de zee.
- Hotspots: Soms is de aardkorst ergens heel dun, midden op een plaat. Het magma brandt er dan dwars doorheen.
Het Jaar Zonder Zomer (1816)
Een beroemd voorbeeld van vulkaankracht is de uitbarsting van de Tambora in Indonesië in 1815. Dit was de zwaarste knal die mensen ooit hoorden. Er kwam zóveel as in de lucht dat de zon maandenlang verduisterd werd. Het jaar erna, 1816, werd het "jaar zonder zomer" genoemd.
De 'Ring van Vuur' rond de oceaan.
De uitbarsting van de Tambora.
Rivieren van IJs
Hoog in de koude bergen valt sneeuw die niet smelt. Laag na laag wordt de sneeuw samengedrukt tot ijs. Als dit ijs te zwaar wordt, begint het langzaam naar beneden te glijden. Dit noemen we een gletsjer.
Gletsjers schaven de bergen af en maken brede dalen in de vorm van een letter U (U-dalen).
De Warme Lijn
Precies in het midden van de aarde loopt een denkbeeldige lijn: de evenaar. Hier schijnt de zon het felst en is het altijd warm.
De aarde draait op de evenaar het allersnelst: wel 1670 kilometer per uur!
Het Onderzoekslab
Kies een simulatie en test de kracht van de aarde.
Proef 1: De Magmakamer
Wat gebeurt er als de druk en hitte diep in de aarde te hoog oplopen? Neem de controle over de magmakamer en ontdek stap voor stap hoe een vulkaanuitbarsting werkt.
Proef 2: De Vloedgolf
Zie met eigen ogen hoe een plotselinge aardbeving op de zeebodem een gigantische en vernietigende tsunami veroorzaakt. Let goed op het waarschuwingssysteem!
De Grote Aardetoets
Laat zien dat jij een expert bent!
Laden...
Gefeliciteerd!
Je hebt de expeditie voltooid.